چه حقوقی دارید اگر شهرداری شما را به کمیسیون ببرد، بدون اینکه خبر داشته باشید؟

اگر روزی بفهمید بدون اطلاع شما رأی تخریب یا جریمه صادر شده، بدانید که هنوز دیر نشده است. در این مصاحبه با حقوق پنهان مانده شهروندان در برابر آرای غیابی کمیسیون های شهرداری آشنا می شوید.

مصاحبه با خانم مژگان سلیمانی درباره نقض حق دفاع و رأی در غیاب

زمان تقریبی مطالعه این مقاله؛ 15 دقیقه

چه حقوقی دارید اگر شهرداری شما را به کمیسیون ببرد، بدون اینکه خبر داشته باشید؟

مژگان سلیمانی – وکیل دادگستری، پژوهشگر حوزه حقوق شهروندی و عدالت رویه ای

▪️بیان مسئله:

یکی از رایج ترین و دردناک ترین اتفاقات برای شهروندان این است که بدون آنکه اطلاع داشته باشند، علیه آن ها رأیی صادر می شود که می تواند منجر به تخریب ساختمان، پرداخت جریمه های سنگین یا توقیف اموال شان شود. صدور رأی بدون حضور و اطلاع مالک، نه تنها با اصول دادرسی عادلانه در تعارض است، بلکه در موارد زیادی قابل ابطال و پیگیری حقوقی و حتی کیفری است. در این مصاحبه، خانم فرزانه اشرفی به نکات کلیدی این وضعیت و حقوق مغفول شهروندان در این موارد پاسخ می دهد.

▪️پرسش و پاسخ ها:

❓ سؤال 1: خانم سلیمانی، آیا کمیسیون های شهرداری می توانند بدون اطلاع مالک رأی صادر کنند؟

✅ پاسخ: در نظریه خیر، در عمل گاهی بله؛ اما چنین رأیی مشروع نیست. قانون و اصول دادرسی ایجاب می کنند که پیش از رسیدگی، به مالک یا متصرف اخطار داده شود، او را از تشکیل جلسه آگاه کنند و فرصت دفاع داده شود. اگر این مراحل طی نشده باشد، حق دفاع و اصل تناظر نقض شده اند. چنین رأیی با وجود ظاهر قانونی، ماهیتاً باطل است و قابلیت اعتراض و ابطال دارد.

❓ سؤال 2: شهروندان چطور می توانند بفهمند که اصلاً علیه شان پرونده ای تشکیل شده یا رأی صادر شده؟

✅ پاسخ: متأسفانه یکی از مشکلات همین «نادیده گرفتن حق آگاهی» است. اغلب شهروندان وقتی متوجه موضوع می شوند که یا اخطاریه اجرای رأی به دست شان می رسد یا پیامکی از توقیف حساب یا تخریب ملک. توصیه من این است که هر زمان اخطاریه ای از شهرداری یا شورای شهر دریافت کردید—even یک قبض عادی—به دبیرخانه شهرداری مراجعه و وضعیت ملک را استعلام کتبی کنید. این ساده ترین روش برای اطلاع از روند پرونده است.

❓ سؤال 3: اگر رأی بدون دعوت یا اطلاع مالک صادر شده باشد، چه اقدامی باید انجام داد؟

✅ پاسخ: دو اقدام فوری و حیاتی وجود دارد:

1. اعتراض به رأی در دیوان عدالت اداری با استناد به ماده ۱۰ قانون دیوان و اصل ۳۴ قانون اساسی (حق دادخواهی).
2. درخواست صدور دستور موقت برای توقف اجرای رأی.
   اگر بتوانید اثبات کنید که از جلسه و رأی بی خبر بوده اید و احتمال خسارت وجود دارد، دیوان می تواند فوراً جلوی اجرای رأی را بگیرد تا رسیدگی کامل انجام شود.

❓ سؤال 4: ابلاغ رأی باید چگونه باشد تا قانونی تلقی شود؟

✅ پاسخ: ابلاغ باید از طریق مراجع رسمی انجام شود. در حال حاضر، بهترین شیوه، ابلاغ از طریق سامانه ثنا یا ارسال پستی با امضای تحویل گیرنده است. بسیاری از شهرداری ها تنها یک نسخه در تابلو اعلانات نصب می کنند یا به صورت درون سازمانی ابلاغ می کنند، که نه واقعی است و نه کافی. اگر ابلاغ ناقص بوده، رأی قابلیت اجرایی ندارد و اعتراض به آن پذیرفته می شود.

❓ سؤال 5: اگر مالک در خارج از کشور یا شهر دیگری باشد، چطور می تواند از حق دفاع خود استفاده کند؟

✅ پاسخ: مالک می تواند به فردی که در ایران مورد اعتماد است وکالت بدهد، یا اگر قبلاً وکیل رسمی داشته، شهرداری موظف است اوراق را به وکیل ابلاغ کند. حضور فیزیکی مالک شرط لازم نیست؛ اما اطلاع رسانی و امکان دفاع حق مسلم اوست. اگر این حق نادیده گرفته شده باشد، رأی متزلزل و حتی از منظر حقوق بشری مردود است.

❓ سؤال 6: آیا می توان علیه کمیسیون یا شهرداری شکایت خسارت داد؟

✅ پاسخ: بله، طبق قانون مسئولیت مدنی، هرگاه نهاد عمومی مانند شهرداری با تصمیمی غیرقانونی باعث ضرر به شهروند شود، ملزم به جبران است. این موضوع شامل خسارات ناشی از تخریب اشتباه، توقیف بی مورد، منع استفاده از ملک و حتی ورود ضرر روانی و اعتباری می شود.
در پرونده هایی که رأی در غیاب و بدون ابلاغ قانونی صادر شده و سپس اجرا شده، دعوای جبران خسارت کاملاً امکان پذیر است.

❓ سؤال 7: برخی شهروندان می گویند “وقتی رأی صادر شده دیگر کاری نمی توان کرد”. نظر شما چیست؟

✅ پاسخ: این باور اشتباه است. در حقوق اداری، آنچه اهمیت دارد رعایت اصول شکلی و روند دادرسی است. حتی رأی قطعی هم اگر بدون دعوت و بدون فرصت دفاع صادر شده باشد، در دیوان عدالت قابل ابطال است. تجربه من نشان داده که تعداد زیادی از آراء به دلیل همین ایرادات رویه ای لغو شده اند.

❓ سؤال 8: اگر شهروندی متوجه شود که رأی صادر شده ولی هنوز اجرا نشده، چه کار فوری باید انجام دهد؟

✅ پاسخ: باید در اسرع وقت:

• تصویر کامل پرونده را از شهرداری مطالبه کند؛
• درخواست کتبی توقف عملیات اجرایی به شهرداری بدهد؛
• دادخواست اعتراض در دیوان عدالت ثبت کند؛
• و در صورت نیاز، دستور موقت بخواهد.
  فراموش نکنید که زمان بسیار مهم است. گاهی حتی ۲۴ ساعت تأخیر می تواند منجر به تخریب یا توقیف شود.

▪️نتیجه گیری نهایی:

حق آگاهی و حق دفاع، ستون فقرات عدالت هستند. هیچ نهادی—حتی شهرداری یا کمیسیون—حق ندارد بدون اطلاع شما، درباره تان رأی بدهد. اگر چنین رأیی صادر شده، نترسید: هنوز فرصت برای اعتراض، توقف و حتی جبران خسارت وجود دارد. کافی است آگاهانه، مستند و به موقع عمل کنید. رأیی که در غیاب صادر شده، الزاماً ماندگار نیست.