آیا شوهر می تواند همسرش را از اشتغال منع کند؟

آیا شوهر می تواند زن را از کار کردن منع کند؟ ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی چه می گوید و مرز میان مصلحت خانوادگی و سلیقه شخصی کجاست؟ در این گفت وگوی چالشی با دکتر آمنه رضایی، مرزهای قانونی، فقهی و اجتماعی حق اشتغال زنان در بستر زندگی مشترک واکاوی می شود. اما آیا این ماده باید اصلاح شود یا همچنان قابل دفاع است؟ پاسخ هایی متفاوت تر از آنچه تاکنون شنیده اید در ادامه منتظر شماست…

مصاحبه با خانم آمنه رضایی وکیل پایه یک دادگستری

زمان تقریبی مطالعه این مقاله؛ 15 دقیقه

موضوع: آیا شوهر می تواند همسرش را از اشتغال منع کند؟
وکیل مهمان: سرکار خانم دکتر آمنه رضایی، وکیل پایه یک دادگستری و پژوهشگر حقوق خانواده

بیان مسأله:

در برخی خانواده ها، اشتغال زن به یکی از نقاط مناقشه برانگیز زندگی مشترک تبدیل شده است. مردانی هستند که اشتغال همسرشان را خلاف شأن خانوادگی می دانند یا آن را موجب اختلال در تربیت فرزندان تلقی می کنند. از سوی دیگر، زنان این حق را برای خود قائل اند که همچون مردان در عرصه اجتماعی فعالیت داشته باشند. در این گفت وگو به بررسی حقوقی این چالش می پردازیم.

سؤال ۱: خانم دکتر رضایی، به طور مشخص بفرمایید آیا قانون به شوهر اجازه داده که زن را از اشتغال منع کند؟

پاسخ: بله، ماده 1117 قانون مدنی ایران چنین اجازه ای را داده است، اما به صورت مشروط. یعنی اگر شغل زن «منافی مصالح خانوادگی یا حیثیت زن یا شوهر» باشد، شوهر می تواند مانع شود. اما در عمل این ماده نباید به عنوان ابزار فشار یا محدودیت استفاده شود. چون تفسیر آن وابسته به شرایط واقعی زندگی، نوع شغل، و عرف جامعه است.

سؤال ۲: آیا شوهر می تواند صرفاً به سلیقه شخصی، یک شغل را مخل مصالح خانوادگی بداند؟

پاسخ: خیر. صرف سلیقه کافی نیست. باید دلیل ارائه دهد. مثلاً اگر زن در شغلی باشد که به طور مستمر باعث ترک خانه در ساعات حساس، بی توجهی به فرزندان، یا لطمه به روابط زناشویی شود، آنگاه می توان وارد بررسی حقوقی شد. اما صرف اینکه شوهر از نوع شغل خوشش نیاید، وجهه قانونی ندارد.

سؤال ۳: در پرونده های شما، رویه قضایی چگونه بوده؟ بیشتر به نفع زنان رأی داده شده یا مردان؟

پاسخ: اگر زن بتواند ثابت کند که قبل از ازدواج شاغل بوده یا شوهر در زمان عقد به شغل او رضایت داشته، معمولاً دادگاه به نفع زن رأی می دهد. البته در مواردی که واقعاً شغل زن باعث سستی در مسئولیت های خانوادگی شده، برخی آرا نیز در حمایت از خواسته شوهر صادر شده است.

سؤال ۴: آیا شرط ضمن عقد می تواند زن را از این محدودیت قانونی مستثنا کند؟

پاسخ: بله، قطعاً. شرط ضمن عقد مبنی بر حق اشتغال زن، یک سند قانونی و الزام آور است. بسیاری از دفترخانه ها این شرط را به صورت پیش فرض در سند ازدواج درج می کنند. اگر این شرط وجود داشته باشد، شوهر نمی تواند مانع اشتغال زن شود مگر در شرایط خاص و حاد.

سؤال ۵: اگر شوهر بدون دلیل موجه مانع اشتغال زن شود، زن چه حقوقی دارد؟

پاسخ: اگر منع شوهر باعث وارد شدن ضرر به زن شود، مثلاً زن قرارداد کاری داشته و به واسطه مخالفت شوهر فرصت خود را از دست دهد، می تواند ادعای ضرر کند. ضمن اینکه این اقدام ممکن است از منظر اخلاقی و قضایی، موجبات عسر و حرج تلقی شود.

سؤال ۶: آیا مواردی وجود دارد که اشتغال زن مستقیماً منجر به طلاق شده باشد؟

پاسخ: بله، هرچند کم تعداد هستند، اما در مواردی که هیچ کدام از طرفین حاضر به انعطاف نبودند، اشتغال زن عامل تشدید اختلافات شده است. این به ضعف فرهنگ گفت وگو و درک متقابل در زندگی زناشویی بازمی گردد.

سؤال ۷: به نظر شما این ماده از قانون نیاز به بازنگری دارد؟

پاسخ: من معتقدم بله. چون مفاهیمی مثل «منافی با مصالح خانوادگی» بسیار تفسیرپذیرند. بهتر است در اصلاحات آتی، معیارهای دقیق تری تعیین شود یا اختیار زن برای اشتغال به عنوان اصل در نظر گرفته شود، مگر در موارد استثنائی که دادگاه احراز کند.

سؤال ۸: در نهایت چه توصیه ای به زنان دارید؟

پاسخ: حتماً در زمان عقد، به حقوقی که می توان در سند ازدواج درج کرد توجه داشته باشند. گفت وگو و شفاف سازی در آغاز زندگی بسیار حیاتی است. همچنین زنان باید از مشاوره حقوقی استفاده کنند تا در صورت بروز اختلاف، مسیر قانونی را بشناسند.