آیا زن در تصمیم گیری درباره بدن خود آزادی دارد

وقتی زن بخواهد برای خودش تصمیم بگیرد؛ برای جراحی زیبایی، بارداری، یا پیشگیری. آیا شوهر حق دارد مخالفت کند؟ خانم دکتر الهام نوری در گفت وگویی جسورانه، به بحث درباره آزادی زن در تصمیم گیری های بدنی می پردازد؛ جایی که قانون، فقه، و عرف به تقابل می رسند. آیا زن در این قلمرو، واقعاً «مالک بدن خود» است؟ همه چیز از این جا آغاز می شود…

مصاحبه با خانم دکتر الهام نوری وکیل پایه یک دادگستری

زمان تقریبی مطالعه این مقاله؛ 15 دقیقه

موضوع: آیا زن در تصمیم گیری درباره بدن خود آزادی دارد؟
وکیل مهمان: سرکار خانم دکتر الهام نوری، وکیل پایه یک دادگستری و دکترای فقه و حقوق اسلامی

بیان مسئله:

در برخی پرونده های خانوادگی، شوهر به دلایلی همچون حق تمکین یا مصالح خانوادگی، با تصمیمات زن درباره بدن خود مخالفت می کند. از عمل جراحی زیبایی گرفته تا بارداری، زایمان، یا حتی اهدای عضو، همواره این پرسش مطرح بوده که آیا زن در اختیار بر بدن خود، نیازمند اذن شوهر است یا نه؟ در این مصاحبه تلاش داریم این مسئله را از نگاه حقوقی و فقهی بررسی کنیم.

سؤال ۱: خانم دکتر نوری، اساساً از منظر حقوقی، زن در تصمیم گیری درباره بدن خود چه اختیاراتی دارد؟

پاسخ: از منظر حقوقی، زن همانند مرد، مالک و صاحب اختیار بر بدن خود است. اصل «سلطنت بر نفس» در حقوق مدنی و فقه اسلامی بر این تأکید دارد که هیچ کس نمی تواند فردی را از تصرف در بدن خود منع کند، مگر در مواردی که حق دیگری تضییع شود. بنابراین اصل بر آزادی زن است.

سؤال ۲: برخی شوهران بر این باورند که زن بدون اجازه آن ها نمی تواند عمل جراحی انجام دهد. آیا این باور درست است؟

پاسخ: به طور کلی، انجام عمل جراحی زیبایی یا درمانی توسط زن، نیاز به رضایت شوهر ندارد. مگر اینکه آن عمل به گونه ای باشد که برای مدتی طولانی امکان تمکین زناشویی را سلب کند. حتی در این حالت هم باید میزان و مدت اختلال و نوع عمل بررسی شود. قانون صراحتی بر الزام به کسب اجازه شوهر ندارد.

سؤال ۳: آیا اهدای عضو یا اقداماتی مانند جراحی ناباروری هم تابع همین اصل است؟

پاسخ: بله، زن می تواند با اختیار خود درباره این امور تصمیم بگیرد. البته در موضوعات خاص مانند ناباروری یا اقدام به بارداری با لقاح مصنوعی، چون سرنوشت خانواده و فرزند مشترک درگیر است، معمولاً دادگاه ها نظر مشترک زوجین را ترجیح می دهند. اما در اصل، اختیار بر بدن همچنان متعلق به زن است.

سؤال ۴: اگر شوهر با یک عمل درمانی مخالفت کند و زن به اجبار آن را انجام ندهد، آیا از منظر حقوقی، شوهر مرتکب جرم شده؟

پاسخ: اگر شوهر زن را از درمان ضروری منع کند و این منع منجر به ضرر بدنی یا روحی شود، می توان در قالب سوءاستفاده از حق یا ترک انفاق درمانی با او برخورد کرد. البته این نیازمند بررسی قضایی دقیق و مستندات پزشکی و روانی است.

سؤال ۵: آیا زن برای سقط جنین (در موارد مجاز قانونی) نیاز به رضایت شوهر دارد؟

پاسخ: بر اساس قانون سقط درمانی مصوب سال ۱۳۸۴، سقط در شرایط خاص نیاز به مجوز پزشکی قانونی دارد. در این قانون رضایت شوهر نیز شرط شده، مگر در موارد اضطراری یا در صورتی که جان زن در خطر باشد. در این گونه موارد، حق حیات زن اولویت دارد.

سؤال ۶: اگر زن باردار نخواهد فرزند دیگری بیاورد و اقدام به پیشگیری یا عقیم سازی کند، آیا شوهر می تواند مانع شود؟

پاسخ: در اصل، زن در اختیار نسبت به بدن خود آزاد است و می تواند برای بارداری یا پیشگیری تصمیم بگیرد. اما چون این موضوع ممکن است آینده فرزندآوری مشترک را تحت تأثیر قرار دهد، بهتر است با توافق صورت گیرد. در موارد اختلاف، اگر اقدامات زن جنبه پزشکی و حفاظتی داشته باشد، قابل دفاع است.

سؤال ۷: آیا دادگاه ها در چنین پرونده هایی بیشتر جانب زن را می گیرند یا شوهر؟

پاسخ: دادگاه ها به طور کلی اصل را بر آزادی زن می گذارند، مگر اینکه شوهر بتواند ثابت کند که اقدام زن موجب ورود ضرر شدید و غیرقابل جبران به زندگی مشترک می شود. برای مثال، در پرونده ای که زن با وجود بیماری جدی، اقدام به بارداری کرده بود و شوهر نگران بود، دادگاه بررسی کرد که آیا خطر واقعی وجود دارد یا خیر.

سؤال ۸: توصیه شما به زنان در این زمینه چیست؟

پاسخ: زنان باید بدانند که قانون و فقه اسلامی در بسیاری از موارد از آزادی آن ها در تصمیم گیری های بدنی حمایت می کند. البته بهتر است این تصمیمات با گفت وگو و شفافیت در زندگی مشترک همراه باشد. اما در صورت برخورد با محدودیت غیرقانونی، استفاده از مشاوره حقوقی و پیگیری قانونی، مسیر درست احقاق حق است.