وقتی خانه ناامن می شود؛ آنچه باید درباره همسرآزاری و حقوق قانونی زنان بدانید

بدون تردید نادیده گرفتن رفتارهای همسرآزاری نه تنها کانون خانواده را متزلزل می کند، بلکه سلامت جسمی و روانی زنان را در معرض خطر جدی قرار می دهد در این صفحه قصد داریم درباره مصادیق همسرآزاری با آقای شهرام کرد آذر صحبت کنیم

مصاحبه با آقای شهرام کردآذر درباره همسر آزاری در ایران

زمان تقریبی مطالعه این مقاله؛ 15 دقیقه

🔷 مقدمه (بیان مسئله):

برای بسیاری از مردم، خشونت در خانواده امری خصوصی و «قابل تحمل» تلقی می شود؛ به ویژه اگر این خشونت از سوی همسر اعمال شود. اما تجربه های تلخ و تکرارشونده نشان داده اند که نادیده گرفتن این رفتارها نه تنها کانون خانواده را متزلزل می کند، بلکه سلامت جسمی و روانی زنان را در معرض خطر جدی قرار می دهد.
با وجود آسیب های گسترده همسرآزاری، بسیاری از زنان هنوز نمی دانند که چگونه باید از حقوق خود دفاع کنند، قانون در این باره چه می گوید و برای شکایت یا پیگیری چه مراحلی را باید طی کنند. در این گفت وگو، به سراغ خانم دکتر شیرین الهی فر، وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوق خانواده رفته ایم تا به زبانی ساده و کاربردی به سؤالات ما در مورد این پدیده مهم پاسخ دهند.

🎤 مصاحبه با شهرام کرد آذر

❓ جناب کردآذر، منظور از همسرآزاری دقیقاً چیست؟

همسرآزاری یعنی هرگونه رفتار خشونت آمیز از سوی یکی از همسران نسبت به دیگری. این رفتارها می توانند جسمی باشند، مثل کتک زدن یا تهدید با سلاح، یا روانی مثل توهین، تحقیر، تهدید به طلاق یا آبروریزی. همچنین آزارهای اقتصادی (مثل ندادن خرجی) و جنسی هم در این دسته قرار می گیرند.

❓ آیا چنین رفتارهایی در قانون ایران جرم محسوب می شوند؟

بله، ولی نه به صورت یک عنوان خاص و مستقل. مثلاً اگر زنی مورد ضرب وجرح قرار بگیرد، می تواند بر اساس قانون مجازات اسلامی از همسرش شکایت کند. یا اگر شوهر، همسرش را تهدید یا توهین کند، برای این ها هم مجازات تعیین شده است. اما قانونی که به طور خاص به «همسرآزاری» بپردازد، هنوز تصویب نشده، اگرچه لایحه حمایت از زنان در برابر خشونت در حال بررسی است.

❓ اگر زنی مورد خشونت قرار بگیرد، از کجا باید شروع کند؟

اولین و مهم ترین قدم، سکوت نکردن است. زن باید با مراجعه به پزشکی قانونی، آثار ضرب وجرح را ثبت کند. سپس می تواند به کلانتری، دادسرا یا اورژانس اجتماعی (۱۲۳) مراجعه کند. اگر هم بخواهد، می تواند از طریق یک وکیل حرفه ای، همزمان برای شکایت کیفری و درخواست طلاق یا نفقه اقدام کند.

❓ بعضی ها می گویند که گزارش دادن خشونت به دادگاه باعث فروپاشی زندگی می شود. آیا این نگرانی درست است؟

این یک نگرانی رایج و قابل درک است. اما واقعیت این است که ادامه زندگی با خشونت، آسیب بارتر از طلاق است. بسیاری از زنانی که خشونت را تحمل کرده اند، در نهایت آسیب های روانی و جسمی جدی دیده اند. مراجعه به دادگاه لزوماً به طلاق ختم نمی شود؛ گاهی مرد با دیدن جدیت زن، رفتارش را اصلاح می کند. ولی در هر صورت، زن باید از خودش و فرزندانش محافظت کند.

❓ اگر زن مدارک کافی نداشته باشد، باز هم می تواند شکایت کند؟

بله. حتی بدون سند فیزیکی، زن می تواند با شهادت اطرافیان، گزارش مددکار اجتماعی، پیامک ها یا صدای ضبط شده به دادگاه مراجعه کند. در بسیاری از موارد، قضات با توجه به قرائن و شواهد تصمیم می گیرند.

❓ نقش وکیل در این پرونده ها چیست؟ آیا زنان باید حتماً وکیل بگیرند؟

داشتن وکیل همیشه مفید است، چون قوانین پیچیده اند و روند رسیدگی می تواند طولانی و طاقت فرسا باشد. وکیل به زن کمک می کند تا شکایتش را درست بنویسد، مدارک را جمع کند، با دادگاه ارتباط مؤثر برقرار کند و مهم تر از همه، مسیر قانونی درست را انتخاب کند. هرچند اگر امکان گرفتن وکیل نیست، می توان از وکلای معاضدتی یا دفاتر خدمات قضایی کمک گرفت.

❓ آیا شوهرانی که مرتکب خشونت می شوند، مجازات می شوند؟ یا فقط تعهد می گیرند؟

بسته به نوع خشونت، مجازات متفاوت است. مثلاً در مورد ضرب وجرح، شوهر ممکن است به پرداخت دیه یا حتی حبس محکوم شود. اگر تهدید کرده باشد، ممکن است تعهد بدهد یا جریمه شود. ولی اگر خشونت تکراری باشد یا زن بخواهد طلاق بگیرد، دادگاه ممکن است به نفع زن حکم صادر کند.

❓ زنان چه حقوقی دارند که ممکن است از آن بی خبر باشند؟

خیلی از زنان نمی دانند که حتی در زمان زندگی مشترک هم می توانند نفقه، مهریه و حق مسکن مستقل را مطالبه کنند. یا اینکه اگر مورد خشونت قرار بگیرند، می توانند از دادگاه درخواست طلاق به دلیل عُسر و حَرج کنند. همچنین اگر حضانت فرزند با مرد است ولی زن بتواند اثبات کند که نگهداری پدر به صلاح کودک نیست، می تواند حضانت را بگیرد.

❓ و در پایان، توصیه شما به زنانی که در چنین موقعیتی هستند چیست؟

اول اینکه سکوت نکنند. دوم اینکه با یک مشاور حقوقی یا وکیل مشورت کنند. سوم اینکه بدانند آنچه بر آن ها می گذرد، “عادی” نیست و قانون از آن ها حمایت می کند. و اگر فرزند دارند، برای حفظ امنیت روحی و روانی کودکشان هم که شده، باید جلوی خشونت بایستند.

✅ جمع بندی:

در این گفت وگو، متوجه شدیم که خشونت خانگی پدیده ای گسترده اما قابل پیگیری است. آگاهی از حقوق، مستندسازی دقیق، و استفاده از حمایت های قانونی و تخصص وکلا می تواند زنان را از قربانی بودن به مطالبه گر فعال تبدیل کند.
قانون در کنار شماست؛ فقط باید از آن آگاه باشید.