مسئولیت مدنی تاکسیهای اینترنتی در کشور
افزایش روزافزون استفاده از تاکسیهای اینترنتی و خلأهای قانونی موجود در تعیین مسئولیت آنها، انگیزه اصلی انجام این مصاحبه بوده است تا به ابهامات حقوقی و نقش وکلا در این حوزه پاسخ داده شود.
مصاحبه با وکیل حمیده نامجو درباره مسئولیت مدنی تاکسیهای اینترنتی
زمان تقریبی مطالعه این مقاله؛ 15 دقیقه
سؤال: خانم نامجو، لطفاً برای شروع بفرمایید اساساً تاکسی های اینترنتی مانند اسنپ و تپسی در چه چارچوب قانونی فعالیت می کنند؟
پاسخ: تاکسی های اینترنتی طبق مقررات ایران در قالب شرکت های حمل ونقل فعالیت می کنند. با توجه به ماده ۳۷۷ قانون تجارت، آن ها متصدی حمل ونقل محسوب می شوند، هرچند که معمولاً خودشان را واسطه معرفی می کنند. اما طبق تحلیل حقوقی، این شرکت ها با توجه به ماهیت خدماتشان، مسئولیت هایی مشابه شرکت های حمل ونقل سنتی دارند.
سؤال: آیا شرکت های تاکسی اینترنتی می توانند با درج شرایطی در قراردادهای خود از مسئولیت شانه خالی کنند؟
پاسخ: خیر، حتی اگر در قراردادها و اپلیکیشن های خود بگویند که صرفاً واسطه هستند، باز هم این شروط آن ها را از مسئولیت قانونی مبری نمی کند. در حقوق ما، مسئولیت مدنی حمل ونقل جنبه آمره دارد. یعنی نمی توان با توافق از مسئولیت قانونی فرار کرد. هر شرکت حمل ونقلی باید پاسخگوی ایمنی و سلامت مسافران خود باشد.
سؤال: اگر مسافری در حین استفاده از تاکسی اینترنتی دچار حادثه شود، چه کسی مسئول است؟ شرکت یا راننده؟
پاسخ: بر اساس قانون بیمه اجباری وسایل نقلیه، مسئولیت اولیه متوجه دارنده خودرو است، اما در خصوص تاکسی های اینترنتی موضوع پیچیده تر می شود. از آنجا که شرکت مدیریت فرآیند حمل ونقل را بر عهده دارد و عملاً بدون حضور فیزیکی راننده نمی تواند فعالیت کند، هم راننده و هم شرکت مسئول شناخته می شوند. قانون بیمه، پرداخت اولیه را به عهده بیمه شخص ثالث می گذارد اما زیان دیده می تواند در مراجع قضایی علیه شرکت نیز طرح دعوا کند.
سؤال: نقش وکیل در چنین پرونده هایی چیست؟
پاسخ: وکیل باید ابتدا رابطه حقوقی میان راننده و شرکت را تحلیل کند. بسیاری از شرکت ها سعی می کنند با درج جملاتی مثل “شرکت هیچ مسئولیتی ندارد” خود را کنار بکشند، اما وکیل می تواند با استناد به ماده ۳۷۷ قانون تجارت و قوانین مربوط به مسئولیت نوعی ثابت کند که این شرکت ها مسئولیت تضامنی دارند. همچنین وکیل باید با دقت بیمه نامه ها، قراردادهای عضویت رانندگان و سوابق اپلیکیشن را بررسی کند.
سؤال: آیا در ایران رویه قضایی منسجمی در این نوع پرونده ها وجود دارد؟
پاسخ: نه به شکل قوی. این موضوع نسبتاً جدید است و در حال شکل گیری است. بعضی دادگاه ها مسئولیت شرکت را پذیرفته اند و بعضی دیگر شرکت را صرفاً واسطه دانسته اند. اما روند کلی به این سمت می رود که شرکت های اینترنتی مسئولیت بیشتری بپذیرند. وکلا در این مرحله می توانند با استدلال قوی و استناد به آرای مشابه، مسیر پرونده را به نفع موکل هدایت کنند.
سؤال: شرکت های تاکسی اینترنتی در قبال حریم خصوصی و اطلاعات کاربران هم مسئولیتی دارند؟
پاسخ: بله، قطعاً. هر شرکتی که اطلاعات کاربران را ذخیره می کند باید استانداردهای امنیتی لازم را رعایت کند. در صورت افشای اطلاعات، این شرکت ها مسئولیت مدنی دارند. متأسفانه در ایران قوانین صریحی در این زمینه نداریم ولی می توان با استناد به قواعد کلی مسئولیت مدنی و حقوق مصرف کننده، از حقوق زیان دیده دفاع کرد.
سؤال: اگر راننده رفتار نادرستی با مسافر داشته باشد، شرکت مسئول است؟
پاسخ: اگرچه شرکت معمولاً سعی می کند بگوید مسئول رفتار راننده نیست، اما با توجه به اینکه راننده تحت پوشش این شرکت فعالیت می کند و در سیستم شرکت ثبت شده، می توان مسئولیت شرکت را هم مطرح کرد. البته نوع رفتار اهمیت دارد. مثلاً در تخلفات جزئی ممکن است مسئولیت صرفاً شخصی باشد، ولی در موارد جدی مثل رفتارهای مجرمانه، شرکت باید پاسخگو باشد که چرا نظارت کافی نداشته است.
سؤال: به نظر شما مهم ترین نکته ای که وکلا باید در این پرونده ها توجه کنند چیست؟
پاسخ: وکلا نباید فقط به قراردادهای ظاهری بسنده کنند. باید بررسی کنند که ماهیت واقعی رابطه کاری چیست. همچنین وکلا باید به دنبال استفاده از نظریه مسئولیت نوعی باشند، چون این نظریه به زیان دیده کمک می کند بدون نیاز به اثبات تقصیر، به حق خود برسد. بررسی دقیق مستندات بیمه و رویه قضایی پرونده های مشابه هم بسیار مهم است.
سؤال: در مقایسه با سایر کشورها، وضعیت ایران را چطور می بینید؟
پاسخ: در بسیاری از کشورها، قوانین حمل ونقل اینترنتی شفاف و جامع شده اند. در ایران هنوز این حوزه در حال آزمون و خطا است. ما نیاز داریم که قانون گذار صراحتاً مسئولیت این شرکت ها را تعریف کند و از حقوق مسافران و رانندگان بهتر حمایت شود.
سؤال: در پایان چه توصیه ای به وکلا و کاربران این خدمات دارید؟
پاسخ: به وکلا توصیه می کنم حتماً به روز باشند و آرای قضایی جدید را پیگیری کنند چون این حوزه بسیار در حال تغییر است. به کاربران هم می گویم قبل از استفاده از این خدمات، شرایط و مقررات را با دقت بخوانند و در صورت بروز مشکل، از حق خود کوتاه نیایند و حتماً با یک وکیل مشورت کنند.
